فرآیند ترخیص کالا از گمرک ایران امروزه بهطور کامل وابسته به سامانههای گمرک و زیرسامانههای آن است. آشنایی با این سامانهها برای هر بازرگانی ضروری است؛ زیرا تمام مراحل واردات، از ثبت سفارش تا صدور پروانه سبز و حتی نظارت پس از ترخیص، از طریق سامانههای گمرک انجام میگیرد. تجربه شرکت راهکار تجارت پایا در ترخیص کالا از کلیه گمرکات ایران نشان میدهد که تسلط بر سامانههای گمرکی میتواند زمان ترخیص را تا 40 درصد کاهش دهد و دقت عملیات را بهشکل چشمگیری افزایش دهد. در ادامه مهمترین سامانههای گمرکی را بررسی میکنیم.
گمرک های تهران | گمرک های ایران
معرفی سامانههای گمرک
فرآیند ترخیص کالا از گمرک در ایران به کمک سامانههای گمرک مدیریت میشود. هر یک از این سامانهها نقش ویژهای در بخشهایی مثل ثبت سفارش، اظهار کالا، ارزشگذاری، مجوزها و مدیریت انبار دارند. در ادامه، مهمترین سامانههای گمرکی را معرفی میکنیم.
۱. سامانه EPL
یکی از مهمترین سامانههای گمرک، سامانه EPL است (آموزش سامانه epl) که بهعنوان نخستین گام در فرآیند ترخیص کالا، بازرگانان را در ثبت اطلاعات و شروع سریع مراحل ترخیص یاری میکند. بازرگان باید نوع کالا، کد تعرفه گمرکی، ارزش سیف، مشخصات خریدار و فروشنده، شماره بارنامه و جزئیات حمل را در این سامانه گمرک وارد کند. ثبت دقیق این دادهها شرط اصلی برای ادامه مراحل ترخیص در سایر سامانههای گمرکی است. بهعنوان نمونه، شرکت راهکار تجارت پایا پیش از ورود قطعات الکترونیکی به بندرعباس، اطلاعات را در EPL ثبت میکند تا از توقف کالا در گمرک جلوگیری شود. خطا در این مرحله میتواند منجر به بلوکه شدن کالا و افزایش هزینه انبارداری شود.
آدرس: epl.irica.ir
۲. سامانه TSC
پس از EPL، مهمترین سامانه گمرک، سامانه TSC است. سامانه TSC در واقع مرجع رسمی ارزشگذاری کالاهای وارداتی است که توسط گمرک ایران راهاندازی شده تا تمامی بازرگانان و ترخیصکاران بر اساس یک استاندارد واحد، ارزش کالای خود را اظهار کنند. در این سامانه برای هر کالا یک کد تعرفه (HS Code) تعریف شده و ارزش جهانی آن بر اساس اطلاعات معتبر بینالمللی و معاملات واقعی ثبت میشود. زمانی که شما کالا را در سامانه EPL اظهار میکنید، اطلاعات بهصورت خودکار با بانک دادههای سامانه TSC تطبیق داده میشود؛ اگر ارزش کالا کمتر یا بیشتر از حد واقعی باشد، سیستم خطا داده و نیاز به اصلاحیه خواهد بود. به این ترتیب، سامانه TSC هم از کماظهاری یا بیشاظهاری جلوگیری میکند، هم مبنای دقیق محاسبه حقوق ورودی، سود بازرگانی و مالیات بر ارزش افزوده قرار میگیرد و در نهایت، باعث شفافیت، عدالت و سرعت بیشتر در ترخیص کالا از گمرک میشود.
آدرس : epl.irica.ir
۳. سامانه NTSW
سامانه NTSW یا همان سامانه جامع تجارت ایران، درگاه ملی تجارت خارجی کشور است که بهعنوان پل ارتباطی بین بازرگانان و سازمانهای مختلف (گمرک، بانک مرکزی، وزارت صمت، سازمان استاندارد، وزارت بهداشت و …) عمل میکند. تمامی مراحل واردات و صادرات، از ثبت سفارش کالا، دریافت مجوزها، تخصیص ارز از طریق سامانه نیما، تا رهگیری انبارها و حملونقل، از طریق این سامانه انجام میشود. بازرگانان موظفاند قبل از هر اقدامی، کالاهای خود را در NTSW ثبت کنند تا شناسه کالا دریافت کرده و فرآیند ترخیص در گمرک بهطور رسمی آغاز شود. به بیان ساده، NTSW مرکز یکپارچهسازی اطلاعات تجاری کشور است که با اتصال به سامانههای گمرک، سرعت و شفافیت واردات و ترخیص کالا را افزایش میدهد.
آدرس : sso.ntsw.ir
۴. سامانه جامع انبارها
سامانه جامع انبارها یک سیستم ملی برای ثبت و رهگیری کالاها از زمان ورود به انبار گمرکی تا خروج نهایی است که با هدف شفافسازی موجودی انبارها، جلوگیری از قاچاق و کاهش هزینههای انبارداری ایجاد شده است. در این سامانه مشخصات کالا مانند نوع، مقدار، محل دقیق نگهداری و وضعیت آن (در انتظار ترخیص، در حال بازرسی یا ترخیصشده) ثبت میشود تا هم بازرگان بتواند روند ترخیص را مدیریت کند و هم گمرک و سازمانهای نظارتی کنترل دقیقتری بر جریان کالاها داشته باشند.
آدرس : nwms.ir
۵. سامانه TTAC
سامانه TTAC که زیر نظر سازمان غذا و دارو فعالیت میکند، مرجع اصلی برای ثبت، رهگیری و کنترل کالاهای سلامتمحور مانند دارو، تجهیزات پزشکی، مواد غذایی و لوازم آرایشیبهداشتی است. این سامانه نقش کلیدی در فرآیند ترخیص کالا دارد، چون مشخص میکند که آیا کالای وارداتی نیاز به مجوزهای بهداشتی، استاندارد یا تأییدیههای خاص دارد یا خیر. بازرگانان موظفاند قبل از ترخیص نهایی، شناسه کالا و مجوزهای موردنیاز را در TTAC ثبت یا بارگذاری کنند و تنها پس از تأیید این سامانه، گمرک اجازه ترخیص کالا را صادر میکند. به این ترتیب، TTAC علاوه بر ایجاد شفافیت و جلوگیری از ورود کالای غیرمجاز، سرعت و دقت فرآیند ترخیص کالاهای حساس را افزایش میدهد.
آدرس : ttac.ir
۶. سامانه مدیریت کالا و خدمات پس از ترخیص
سامانه جامع مدیریت کالا و خدمات پس از ترخیص (PCM) یک پلتفرم الکترونیکی است که با هدف پیگیری کالا بعد از ترخیص، شناسایی انبار مقصد و جلوگیری از قاچاق و رسوب کالا طراحی شده است. این سامانه جایگزین WMS قدیمی شده و برای تمامی واحدهای تولیدی و انبارها، ثبت اطلاعات محصول، مواد اولیه و مدیریت پته (اسناد خروجی گمرکی) در آن ضروری است تا کالا در فرآیند ترخیص بهصورت شفاف و قانونی پیگیری شود.
آدرس : wms.ir
سامانههای گمرک در یک نگاه
در جدول زیر، مهمترین سامانهها و وبسایتهای موردنیاز بازرگانان برای انجام مراحل مختلف ترخیص کالا از گمرک بهصورت یکجا معرفی شده است:
| نام سامانه | لینک ورود | کاربرد کوتاه |
|---|---|---|
| سایت گمرک جمهوری اسلامی ایران | irica.ir | درگاه اطلاعرسانی و دسترسی به سامانههای گمرک |
| سامانه جامع امور گمرکی (EPL) | epl.irica.gov.ir | اظهار، پیگیری و ترخیص کالا |
| جستجوی شناسه ارزش کالا (TSC) | epl.irica.gov.ir | استعلام/کنترل ارزش گمرکی (منوی «ارزش کالا – TSC») |
| سامانه جامع تجارت (NTSW) | ntsw.ir | ثبت سفارش، مجوزها و اتصال به سامانههای تجاری |
| سامانه نیما (از طریق جامع تجارت) | ntsw.ir | تأمین و خرید ارز واردات در بستر جامع تجارت |
| سامانه جامع انبارها | nwms.ir | ثبت و رهگیری انبارها و موجودی کالا |
| سامانه تیتک (TTAC) | ttac.ir | مجوزها و کنترل بهداشتی/دارویی کالا |
| سامانه صادرات و وارداتِ سازمان استاندارد | exportimport.inso.go.ir | ثبت درخواست ارزیابی و صدور گواهی انطباق |
| پنجره واحد خدمات الکترونیک بنادر (PMO) | sp.pmo.ir | خدمات بندری/دریایی و فرایندهای PCS |
| رجیستری گوشی مسافری | epl.irica.gov.ir/ImeiRegister | ثبت و پرداخت عوارض گوشیهای مسافری |
| سامانه قرنطینه دامپزشکی | e.ivo.ir | مجوزها و کنترل بهداشتی فرآوردههای دامی |
| رهگیری مرسولات پستی | tracking.post.ir | رهگیری بستههای پستی (ورودی/خروجی) |
| سامانه سنا (بانک مرکزی) | sanarate.ir | نمایش نرخهای ارز صرافیها |
| سامانه احراز هویت اتاق ایران (کارت بازرگانی) | cscs.chambertrust.ir | احراز هویت/دسترسی به خدمات کارت و گواهی مبدأ |
سخت پایانی
امروز موفقیت در تجارت خارجی بدون تسلط بر سامانه گمرک و زیرسامانههای آن امکانپذیر نیست. تجربهها نشان میدهد که استفاده درست از سامانه EPL، مدیریت هوشمندانه در TSC، پرداخت سریع در NTSW، کنترل مداوم انبارها و پیشبینی الزامات در TTAC، میتواند زمان و هزینه واردات را بهطور چشمگیری کاهش دهد. در نهایت، سامانه گمرک نهتنها ابزار رسمی دولت برای کنترل واردات است، بلکه ابزاری برای بازرگانان حرفهای جهت تسریع و تسهیل ترخیص کالا به شمار میرود.
