تبریز در تازهترین تحول مدیریتی در حوزه گمرکات کشور، اولین گمرک سیار ایران با نام گمرک همگام در شهر تبریز راهاندازی شد. گمرک سیار همگام با هدف کاهش هزینهها، تسریع در پروسه گمرکی و نزدیکتر کردن خدمات به واحدهای تولیدی صنعتی استان آذربایجان شرقی بهعنوان پایلوت کشوری به بهرهبرداری رسید.
تعریف گمرک سیار: گمرک سیار، مفهومی است که در سالهای اخیر در برخی کشورها برای کاهش زمان و تسهیل فرآیندهای گمرکی توسعه یافته است. در این مدل، بهجای الزام تجار و شرکتها به مراجعه حضوری متعدد به دفاتر گمرک، واحدهای سیار مجهز به امکانات اینترنتی و ارتباطات آنلاین وارد عمل میشوند تا خدمات گمرکی لازم در محل تولید یا مراکز صنعتی انجام شود. این سیستم میتواند شامل ثبت اظهارنامه، بررسی اسناد، هماهنگی با ماموران گمرک و حتی بررسی فیزیکی کالاها باشد.
به گفته مسئولان گمرک آذربایجان شرقی، راهاندازی گمرک سیار همگام پاسخی به نیازهای واحدهای تولیدی پراکنده در سطح استان است. با افزایش حجم تردد کامیونها و رانندگان برای انجام تشریفات گمرکی، مشکلاتی مانند افزایش هزینه سوخت، اتلاف وقت، آلودگی هوا و احتمال تصادف در مسیر رفتوآمد تشدید شده بود. این موضوع بهویژه برای واحدهایی که با صادرات و واردات مواد اولیه سر و کار دارند اهمیت دارد.
مدیرکل گمرک تبریز در این باره اظهار کرده است که با ایجاد گمرک سیار، حدود 10 درصد از هزینههای کامل گمرکی در استان کاهش مییابد. این کاهش هزینه میتواند بهطور مستقیم به بهبود رقابتپذیری محصولات تولیدی استان در بازارهای بینالمللی کمک کند و بار اقتصادی سربار ناشی از فرآیندهای گمرکی را سبکتر نماید.
یکی از نکات برجسته در معرفی گمرک سیار این است که اجرای این طرح در پنج کشور دیگر دنیا از جمله روسیه، فرانسه، آلمان و ترکیه نیز انجام شده است. تجربه بینالمللی نشان داده است که سامانههای سیار گمرکی میتوانند هزینههای لجستیکی را کاهش داده و روابط تجاری را تسهیل نمایند — بهویژه در شرایطی که شرکتها به دنبال راههای سریعتر برای انتقال کالا در مبادی صادرات و واردات هستند.
برای راهاندازی گمرک سیار «همگام» تنها چند ابزار ساده مورد نیاز است: دسترسی اینترنتی، شماره تماس سه یا چهار رقمی برای ارتباط با مرکز، و یک خودروی مجهز. این سه مولفه میتواند واحدهای سیار گمرکی را قادر سازد تا خدمات لازم را در محل انجام دهند، بدون اینکه بازرگانان یا تولیدکنندگان مجبور به مراجعه حضوری مکرر به دفتر مرکزی گمرک باشند.
کارشناسان حوزه تجارت بینالملل معتقدند این مدل میتواند گام مهمی در حذف موانع اداری و لجستیکی برای بازرگانان باشد. بهویژه در استانی مانند آذربایجان شرقی که هم در حوزه صادرات کالاهای صنعتی و هم در واردات مواد اولیه فعال است، دسترسی سریعتر به خدمات گمرکی میتواند به رونق کسبوکارها کمک کند و زمان انجام پروسهها را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
بهعلاوه، گمرک سیار میتواند به کاهش ترافیک و تأثیرات زیستمحیطی ناشی از جابهجاییهای مکرر کامیونها و خودروهای تجاری به مراکز گمرکی کمک کند. این موضوع نزد فعالان محیط زیست و صنایع حملونقل نیز مورد توجه است، زیرا کاهش مصرف سوخت و عبور کمتر از مسیرهای پرتردد میتواند اثرات مثبتی بر کیفیت هوا و ایمنی جادهها داشته باشد.
در مجموع، افتتاح نخستین گمرک سیار کشور در تبریز یک اقدام مفید در راستای تسهیل تجارت خارجی و خدمات گمرکی تلقی میشود. مقامات گمرک اعلام کردهاند در صورت موفقیت طرح همگام، امکان توسعه آن به سایر بنادر و مناطق مرزی کشور نیز وجود دارد؛ اقدامی که میتواند تحول بزرگی در نظام گمرکی ایران ایجاد کند.
