آشنایی با قوانین گمرک ایران یکی از مهمترین پیشنیازهای فعالیت در حوزه واردات، صادرات، ترانزیت و ترخیص کالا محسوب میشود. هرگونه اشتباه در اظهار کالا، تعیین تعرفه، ارائه اسناد، محاسبه ارزش گمرکی یا دریافت مجوزها میتواند باعث تأخیر در ترخیص، افزایش هزینههای انبارداری، پرداخت جریمه و حتی متروکه یا ضبط شدن کالا شود.
قانون امور گمرکی چارچوب اصلی ورود و خروج کالا، تشریفات گمرکی، نگهداری کالا در انبارها، ارزشگذاری، محاسبه حقوق ورودی، رویههای گمرکی، تخلفات، معافیتها و نحوه رسیدگی به اختلافات را مشخص میکند.
البته مقررات گمرکی فقط به قانون امور گمرکی محدود نیست. آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی، قانون مقررات صادرات و واردات، قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، مصوبات هیئت وزیران، بخشنامههای گمرک و دستورالعملهای دستگاههای مجوزدهنده نیز در تجارت خارجی نقش دارند.
در این مقاله، مهمترین قوانین و مقررات گمرکی ایران را به زبان ساده و کاربردی بررسی میکنیم.
قانون امور گمرکی چیست؟
قانون امور گمرکی مهمترین قانون داخلی برای تعیین نحوه ورود، خروج، عبور، اظهار، ارزیابی و ترخیص کالا از گمرک است. این قانون در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۹۰ به تصویب رسیده و در سالهای بعد اصلاحات و الحاقاتی داشته است.
قانون امور گمرکی مشخص میکند:
- کالا چگونه باید به گمرک اظهار شود.
- ارزش گمرکی کالا چگونه تعیین میشود.
- حقوق ورودی بر چه مبنایی محاسبه میشود.
- چه کسی مسئول صحت اطلاعات اظهارنامه است.
- کالا چه مدت میتواند در انبار گمرک باقی بماند.
- در چه شرایطی کالا متروکه یا ضبط میشود.
- برای هر رویه گمرکی چه تشریفاتی باید انجام شود.
- اختلاف میان صاحب کالا و گمرک چگونه رسیدگی میشود.
تمام اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در حوزه تجارت خارجی، از جمله واردکنندگان، صادرکنندگان، شرکتهای حملونقل، صاحبان کالا، نمایندگان قانونی و کارگزاران گمرکی باید مقررات این قانون را رعایت کنند.
مهمترین اصطلاحات در قوانین گمرک ایران
بخش نخست قانون امور گمرکی به تعریف اصطلاحات تخصصی اختصاص دارد. شناخت این اصطلاحات برای درک فرآیندهای واردات، صادرات و ترخیص کالا ضروری است.
اظهار کالا چیست؟
اظهار کالا به معنای ارائه اطلاعات موردنیاز به گمرک و مشخص کردن رویه گمرکی موردنظر برای کالا است. اظهار ممکن است بهصورت کتبی، شفاهی یا الکترونیکی انجام شود؛ هرچند بخش عمده اظهارهای تجاری امروزه از طریق سامانههای الکترونیکی صورت میگیرد.
در اظهارنامه، اطلاعاتی مانند نوع کالا، تعداد، وزن، ارزش، کشور مبدأ، شماره تعرفه، نوع بستهبندی، اسناد حمل و رویه گمرکی درج میشود.
اظهارکننده چه کسی است؟
اظهارکننده، صاحب کالا یا نماینده قانونی اوست که کالا را مطابق مقررات به گمرک اظهار میکند. مسئولیت صحت اطلاعات مندرج در اظهارنامه و اسناد ارائهشده بر عهده اظهارکننده است.
اظهارنامه اجمالی چیست؟
اظهارنامه اجمالی سندی است که شرکت حملونقل هنگام ورود یا خروج وسیله نقلیه ارائه میکند. در این سند، فهرست کلی محمولههایی که باید تخلیه یا بارگیری شوند درج میشود.
ترخیص کالا چیست؟
ترخیص کالا به خروج قانونی کالا از اماکن گمرکی پس از انجام تشریفات مربوط، اخذ مجوزهای لازم، پرداخت یا تأمین وجوه گمرکی و صدور مجوز خروج گفته میشود.
ترخیصیه چیست؟
ترخیصیه سندی است که شرکت حملونقل پس از احراز هویت گیرنده کالا صادر میکند و از طریق آن، بلامانع بودن انجام تشریفات گمرکی توسط گیرنده را به گمرک اعلام میکند.
تشریفات گمرکی چیست؟
تمام اقداماتی که برای اجرای مقررات گمرکی انجام میشود، تشریفات گمرکی نام دارد. ثبت اظهارنامه، بررسی اسناد، تعیین مسیر، ارزیابی، بازرسی، دریافت مجوزها، محاسبه وجوه و صدور پروانه گمرکی از جمله این تشریفات هستند.
حقوق ورودی چیست؟
حقوق ورودی شامل حقوق گمرکی، سود بازرگانی و سایر وجوهی است که طبق قانون، گمرک مسئول وصول آنها در واردات قطعی است. هزینههایی مانند انبارداری، باربری، ایکسری، آزمایش و خدمات فوقالعاده، جزو حقوق ورودی محسوب نمیشوند و در گروه هزینه خدمات قرار میگیرند.
کالای تجاری چیست؟
کالایی که به تشخیص گمرک برای فروش وارد یا صادر شود، کالای تجاری محسوب میشود؛ خواه کالا به همان شکل فروخته شود یا پس از تولید، تفکیک، بستهبندی یا انجام عملیات دیگر به فروش برسد.
کالای گمرکنشده چیست؟
کالای گمرکنشده کالایی است که هنوز تحت نظارت گمرک قرار دارد و تمام تشریفات گمرکی آن تکمیل نشده است.
تفاوت کالای مجاز، مجاز مشروط و ممنوع
| نوع کالا | تعریف | شرایط ورود یا خروج |
|---|---|---|
| کالای مجاز | کالایی که ورود یا صدور آن به مجوز قبلی نیاز ندارد. | با رعایت مقررات عمومی قابل ورود یا صدور است. |
| کالای مجاز مشروط | کالایی که ورود یا صدور آن نیازمند موافقت یک یا چند دستگاه است. | پس از دریافت مجوزهای لازم قابل ترخیص است. |
| کالای ممنوع | کالایی که ورود یا صدور آن به موجب قانون یا شرع ممنوع است. | امکان ورود یا صدور قانونی ندارد، مگر در موارد استثنایی دارای مجوز قانونی. |
وظایف و اختیارات گمرک جمهوری اسلامی ایران
گمرک جمهوری اسلامی ایران سازمانی دولتی و تابع وزارت امور اقتصادی و دارایی است. این سازمان بهعنوان مرزبان اقتصادی کشور، وظیفه اجرای مقررات مرتبط با ورود، خروج و عبور کالا را بر عهده دارد.
مهمترین وظایف گمرک ایران عبارتاند از:
- اجرای سیاستهای دولت در حوزه صادرات، واردات و ترانزیت کالا
- تشخیص و وصول حقوق ورودی و سایر وجوه قانونی
- انجام تشریفات ترخیص و تحویل کالا به صاحب کالا
- کنترل عبور کالا از قلمرو کشور
- اجرای مقررات بازارچههای مرزی، مرزنشینان و پیلهوران
- اجرای مقررات مربوط به معافیتها و ممنوعیتهای گمرکی
- مقابله با تخلفات و قاچاق گمرکی
- تعیین تکلیف کالاهای متروکه و ضبطی
- راهاندازی سامانهها و روشهای نوین گمرکی
- جمعآوری و انتشار آمار واردات و صادرات
- رسیدگی به اختلافات میان گمرک و صاحبان کالا
- تسهیل تجارت و کاهش موانع گمرکی
- همکاری با سازمان جهانی گمرک و گمرک سایر کشورها
حقوق ورودی و هزینههای گمرکی
یکی از مهمترین موضوعات در قوانین گمرک ایران، نحوه محاسبه و پرداخت حقوق ورودی است. واردات قطعی کالا، مستلزم پرداخت حقوق ورودی و سایر وجوه قانونی است.
حقوق ورودی شامل چه مواردی است؟
حقوق ورودی از اجزای مختلفی تشکیل میشود که ممکن است بر اساس نوع کالا و مقررات جاری متفاوت باشند. اجزای اصلی آن عبارتاند از:
- حقوق گمرکی
- سود بازرگانی
- وجوهی که طبق قوانین دیگر، وصول آنها بر عهده گمرک قرار گرفته است
مالیات بر ارزش افزوده واردات، عوارض قانونی و برخی هزینههای دیگر نیز ممکن است هنگام ترخیص دریافت شوند، اما باید میان حقوق ورودی و هزینه خدمات گمرکی تفاوت قائل شد.
هزینه خدمات گمرکی چیست؟
هزینه خدمات مبالغی است که در مقابل ارائه خدمات دریافت میشود. از جمله:
- هزینه انبارداری
- هزینه باربری و تخلیه و بارگیری
- هزینه ایکسری
- هزینه آزمایش کالا
- هزینه توزین
- هزینه پلمب و مهروموم
- هزینه بدرقه یا مراقبت
- هزینه خدمات فوقالعاده
نکته مهم: صاحب کالا مسئول پرداخت حقوق ورودی، هزینه خدمات و جریمههای متعلق به ترخیص است.
آیا کالا وثیقه بدهی گمرکی است؟
بله. کالای موجود در گمرک، وثیقه پرداخت وجوه متعلق به همان کالا و سایر بدهیهای قطعی صاحب کالا در برابر گمرک است. تا زمانی که این وجوه پرداخت یا تأمین نشود، گمرک میتواند از صدور اجازه تحویل و خروج کالا خودداری کند.
تضمین در امور گمرکی
در برخی رویهها، بهجای دریافت قطعی حقوق ورودی، گمرک از صاحب کالا تضمین دریافت میکند. این تضمین برای اطمینان از اجرای تعهدات گمرکی است.
تضمین ممکن است به شکلهای زیر باشد:
- وجه نقد
- ضمانتنامه بانکی معتبر
- بیمهنامه معتبر در موارد قابل قبول
برای کالاهای مجاز، میزان تضمین معمولاً متناسب با حقوق ورودی متعلق به کالا تعیین میشود. در مورد برخی کالاهای دیگر، ممکن است علاوه بر حقوق ورودی، مبلغی متناسب با ارزش کالا نیز بهعنوان تضمین مطالبه شود.
تشریفات و کنترلهای گمرکی
تمام کالاهایی که وارد قلمرو گمرکی میشوند یا از آن خارج میشوند، مشمول تشریفات و کنترلهای گمرکی هستند. هدف این کنترلها، اطمینان از رعایت قوانین، صحت اظهار و جلوگیری از تخلف و قاچاق است.
گمرک ممکن است از روشهای زیر برای کنترل کالا استفاده کند:
- مدیریت ریسک
- بررسی اسناد و اطلاعات اظهارنامه
- بازرسی فیزیکی کالا
- بازرسی اتفاقی یا هدفمند
- استفاده از تجهیزات ایکسری
- نمونهبرداری و آزمایش کالا
- حسابرسی پس از ترخیص
- مراقبت یا بدرقه گمرکی در موارد خاص
نقش سازمانهای مجوزدهنده
برخی کالاها علاوه بر کنترل گمرک، به بررسی سازمانهای دیگر نیاز دارند. کنترلهای بهداشتی، پزشکی، دامپزشکی، قرنطینه گیاهی، استاندارد، محیطزیست و سایر مجوزهای تخصصی باید با هماهنگی و تحت نظارت گمرک انجام شوند.
ارزشگذاری کالا در گمرک
ارزش گمرکی یکی از مهمترین عوامل در محاسبه حقوق ورودی است. هرگونه اختلاف در ارزش کالا میتواند مبلغ پرداختی واردکننده را تغییر دهد و باعث طولانی شدن فرآیند ترخیص شود.
ارزش گمرکی کالای وارداتی چگونه محاسبه میشود؟
ارزش گمرکی کالای ورودی اصولاً از مجموع موارد زیر به دست میآید:
- بهای خرید کالا در مبدأ
- هزینه بیمه
- هزینه حملونقل تا اولین دفتر گمرکی
- سایر هزینههایی که تا زمان ورود کالا به اولین گمرک به آن تعلق گرفته است
این شیوه در تجارت بینالمللی معمولاً با مفهوم ارزش CIF شناخته میشود. تبدیل ارزش ارزی کالا به پول ملی نیز بر اساس نرخ ارز مورد قبول گمرک در روز اظهار انجام میشود.
چه هزینههایی ممکن است به ارزش گمرکی اضافه شوند؟
- حقوق مالکیت معنوی مرتبط با کالا
- هزینه طراحی و مهندسی انجامشده در خارج از کشور
- ارزش ظروف و محفظههای کالا
- ارزش مواد یا قطعات تأمینشده توسط خریدار برای تولید کالا
- بخشی از عواید فروش مجدد که به فروشنده تعلق میگیرد
چه هزینههایی در ارزش گمرکی محاسبه نمیشوند؟
چنانچه این هزینهها از قیمت کالا قابل تفکیک باشند، معمولاً در ارزش گمرکی وارد نمیشوند:
- هزینه نصب، مونتاژ یا نگهداری پس از ورود کالا
- هزینه حملونقل پس از ورود کالا
- هزینه تأمین مالی و سود متعارف خرید
- هزینه فعالیتهای بازاریابی خریدار
- حق تکثیر و تولید داخلی کالا
اگر گمرک فاکتور کالا را نپذیرد چه میشود؟
اگر صاحب کالا فاکتور خرید ارائه نکند یا ارزش مندرج در اسناد از نظر گمرک قابل قبول نباشد، ارزش کالا بهترتیب با استفاده از روشهای قانونی تعیین میشود:
- سوابق ترخیص کالای مثل و همزمان از همان کشور مبدأ
- سوابق ترخیص کالای مشابه و همزمان
- قیمت فروش کالا در بازار داخلی پس از تعدیلات لازم
- ارزش محاسباتی بر اساس عوامل تشکیلدهنده قیمت
- استفاده از اطلاعات و مدارک موجود با انعطاف در روشهای قبلی
ارزش گمرکی کالای صادراتی
ارزش گمرکی کالای صادراتی، قیمت فروش کالا برای صادرات بهاضافه هزینه بیمه، حمل و سایر هزینههایی است که تا خروج کالا از قلمرو گمرکی به آن تعلق میگیرد.
اگر اسناد کافی ارائه نشود یا ارزش اظهارشده نامتناسب باشد، گمرک میتواند با استعلام از مراجع مربوط و بررسی قیمت عمدهفروشی داخلی، ارزش صادراتی را تعیین کند.
قواعد مبدأ و گواهی مبدأ
کشور مبدأ، کشوری است که کالا در آن تولید یا ساخته شده است. مبدأ کالا در تعیین تعرفه ترجیحی، محدودیتهای تجاری، مجوزها، تحریمها و سایر مقررات مؤثر است.
در ایران، مرجع اصلی صدور گواهی مبدأ برای کالاهای صادراتی، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران است.
گواهی مبدأ با کشور محل ارسال کالا تفاوت دارد. ممکن است کالا از یک کشور ارسال شود اما در کشور دیگری تولید شده باشد.
تشریفات قبل از اظهار کالا
پیش از آنکه صاحب کالا اظهارنامه گمرکی ثبت کند، شرکت حملونقل و مرجع تحویلگیرنده باید تکالیف مشخصی را انجام دهند.
ارائه مانیفست و اظهارنامه اجمالی
شرکت حملونقل موظف است هنگام ورود وسیله نقلیه، اظهارنامه اجمالی و فهرست کل بار یا مانیفست را به گمرک و مرجع تحویلگیرنده ارائه کند.
در مانیفست، اطلاعات کلی محمولهها، تعداد بستهها، بارنامهها و مشخصات بار درج میشود. اطلاعات مانیفست باید با محموله واقعی مطابقت داشته باشد.
تخلیه کالا
تخلیه کالا در اماکن گمرکی فقط با موافقت گمرک امکانپذیر است. مرجع تحویلگیرنده باید پیش از تخلیه، هماهنگیهای لازم را انجام دهد.
اصلاح مانیفست
در شرایط مقرر، شرکت حملونقل میتواند مانیفست یا اظهارنامه اجمالی را اصلاح یا تکمیل کند. امکان پذیرش اصلاحات به زمان ارائه درخواست و نوع مغایرت بستگی دارد.
کسری یا اضافه تخلیه
اگر هنگام تحویل محموله، تعداد بستهها با مانیفست تفاوت داشته باشد، باید صورتجلسه تنظیم شود. شرکت حملونقل ممکن است موظف به ارائه دلیل و اسناد لازم برای رفع اختلاف باشد.
نگهداری کالا در اماکن گمرکی
انبارهای گمرکی شامل انبارهای مسقف، محوطههای روباز، باراندازها و سایر مکانهایی هستند که کالاهای وارداتی یا صادراتی تا زمان انجام تشریفات در آنها نگهداری میشوند.
مدت مجاز نگهداری کالا در گمرک
بر اساس قانون امور گمرکی، مدت عمومی نگهداری کالا در انبارهای گمرکی از تاریخ تحویل، سه ماه است. در صورت ارائه درخواست کتبی و وجود دلایل موجه، این مدت ممکن است حداکثر تا دو ماه دیگر تمدید شود.
توجه: مقررات خاص، بخشنامهها، نوع کالا یا محل نگهداری میتواند بر مهلت عملی توقف کالا اثر بگذارد. بنابراین صاحب کالا باید تاریخ درجشده در قبض انبار و اعلام گمرک را بررسی کند.
مسئولیت حفظ کالا در انبار
از زمان تحویل کالا به انبار تا زمان تحویل آن به صاحب کالا یا مرجع قانونی، مسئولیت نگهداری اصولاً بر عهده مرجع تحویلگیرنده است.
مرجع تحویلگیرنده باید کالا را در برابر خطراتی مانند آتشسوزی، اشتعال و انفجار بیمه کند، مگر اینکه کالا دارای بیمهنامه معتبر و قابل قبول باشد.
خسارت یا فساد کالا
اگر کالا در مدت توقف در انبار بر اثر قصور مرجع تحویلگیرنده آسیب ببیند یا از بین برود، مرجع مربوط ممکن است مسئول جبران خسارت باشد. خسارت ناشی از فورسماژور، ماهیت کالا یا بستهبندی نامناسب تابع شرایط متفاوتی است.
انبار اختصاصی چیست؟
انبار اختصاصی، انباری خارج از انبار عمومی گمرک است که کالای گمرکنشده متعلق به شخص مشخص، با مجوز و تحت نظارت گمرک در آن نگهداری میشود.
انتقال کالا به انبار اختصاصی نیازمند موافقت گمرک، تأمین تضمین و انجام تشریفات عبور داخلی است. خارج کردن کالا از انبار اختصاصی بدون انجام تشریفات قانونی میتواند مشمول مقررات قاچاق گمرکی شود.
کالای متروکه، ضبطی و واگذاریشده به گمرک
کالای متروکه چیست؟
اگر صاحب کالا در مهلت قانونی برای اظهار، انجام تشریفات، پرداخت وجوه و ترخیص کالا اقدام نکند، کالا ممکن است متروکه شناخته شود.
متروکه شدن به معنای انتقال فوری مالکیت کالا به دولت نیست. تا پیش از فروش کالا و در شرایط قانونی، ممکن است صاحب کالا بتواند با انجام تشریفات، پرداخت وجوه و هزینههای مربوط، کالا را ترخیص کند.
چه نهادی کالای متروکه را میفروشد؟
فروش کالاهای متروکه و ضبطی طبق مقررات توسط سازمان جمعآوری و فروش اموال تملیکی انجام میشود. گمرک مشخصات، ارزش، حقوق ورودی و وضعیت کالا را تعیین و اطلاعات آن را برای انجام مراحل بعدی ارسال میکند.
تفاوت کالای متروکه و ضبطی
| عنوان | علت | وضعیت |
|---|---|---|
| کالای متروکه | عدم اقدام صاحب کالا در مهلت قانونی | پس از طی تشریفات برای فروش به اموال تملیکی تحویل میشود. |
| کالای ضبطی | وجود ممنوعیت، تخلف یا حکم قانونی | ممکن است موقت یا قطعی باشد و امکان اعتراض قانونی وجود داشته باشد. |
| کالای واگذاریشده | صرفنظر کردن صاحب کالا به نفع دولت | طبق مقررات در اختیار دولت قرار میگیرد. |
قوانین اظهار و ترخیص کالا
خروج کالا از اماکن گمرکی نیازمند انجام تشریفات گمرکی است. این تشریفات معمولاً با ثبت اظهارنامه توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی او آغاز میشود.
مسئولیت صحت اظهارنامه
صاحب کالا یا نماینده قانونی او مسئول صحت اطلاعات اظهارنامه و اسناد ارائهشده است. اشتباه در تعرفه، ارزش، تعداد، وزن، کشور مبدأ یا شرح کالا ممکن است باعث مطالبه مابهالتفاوت، جریمه یا تشکیل پرونده تخلف شود.
مدارک موردنیاز برای ترخیص کالا
مدارک موردنیاز برای ترخیص کالا با توجه به نوع کالا و رویه متفاوت است، اما شامل موارد زیر میشود:
- قبض انبار
- بارنامه
- فاکتور خرید
- پکینگ لیست
- گواهی مبدأ
- ترخیصیه
- ثبت سفارش کالا
- بیمهنامه
- مجوزهای قانونی
- وکالتنامه یا اسناد نمایندگی
- اسناد بانکی و ارزی در موارد لازم
تعیین تعرفه پیش از واردات
اگر صاحب کالا شماره کد تعرفه گمرکی صحیح را نداند، میتواند پیش از اظهار یا حتی پیش از سفارش کالا، با ارائه اسناد و مشخصات فنی، از گمرک درخواست نظر مشورتی تعرفه کند.
استعلام تعرفه پیش از خرید میتواند احتمال اختلاف، توقف کالا و تحمیل هزینههای پیشبینینشده را کاهش دهد.
اختلاف درباره تعرفه یا حقوق ورودی
اگر میان گمرک و اظهارکننده اختلافی ایجاد شود و گمرک مبلغ بیشتری مطالبه کند، در شرایط قانونی صاحب کالا میتواند مبلغ مورد قبول خود را قطعی بپردازد و برای مابهالتفاوت و جریمه احتمالی، سپرده یا ضمانتنامه ارائه کند تا کالا ترخیص شود.
تغییر عنوان اظهار
صاحب کالا ممکن است پیش از خروج کالا و با رعایت مقررات، درخواست کند رویه یا عنوان اظهارنامه تغییر کند. اگر اظهار اولیه مشمول مقررات قاچاق شده باشد، امکان تغییر عنوان برای رفع آثار تخلف وجود ندارد.
انواع رویههای گمرکی
کالای واردشده به قلمرو گمرکی میتواند تحت یکی از رویههای قانونی اظهار شود. انتخاب رویه باید با هدف واقعی ورود کالا مطابقت داشته باشد.
ورود قطعی
ورود قطعی رویهای است که کالا برای مصرف یا استفاده دائمی در داخل کشور وارد و پس از پرداخت حقوق ورودی، هزینهها و انجام تمام تشریفات ترخیص میشود.
ورود موقت
در ورود موقت، کالا برای مدت مشخص و هدف معین وارد کشور میشود و باید بدون تغییر اساسی از کشور خارج شود. استهلاک متعارف کالا مانع استفاده از این رویه نیست.
کالاهای نمایشگاهی، تجهیزات پروژهها، برخی وسایل حرفهای و کالاهای مورد استفاده موقت ممکن است با رعایت شرایط تحت این رویه قرار گیرند.
ورود موقت برای پردازش
در این رویه، مواد یا کالاها بهطور موقت وارد میشوند تا در کشور ساخته، تکمیل، تعمیر یا فرآوری و سپس صادر شوند.
اجرای این رویه نیازمند دریافت مجوز، ارائه تضمین و رعایت مهلت تعیینشده برای صادرات محصول نهایی است.
مرجوعی کالا
کالای وارداتی موجود در گمرک، تا پیش از فروش بهعنوان کالای متروکه، میتواند تحت شرایط قانونی با عنوان مرجوعی به خارج از کشور بازگردانده شود.
مرجوع کردن کالا ممکن است در مواردی مانند ممنوعیت ورود، نداشتن مجوز، اختلاف تجاری، ایراد فنی یا صرفنظر کردن خریدار انجام شود.
عبور خارجی یا ترانزیت خارجی
در عبور خارجی، کالا از یک گمرک مجاز وارد قلمرو کشور و تحت نظارت گمرک از گمرک مجاز دیگری خارج میشود. این کالا برای مصرف در بازار داخلی وارد نشده است.
سلامت پلمب، رعایت مسیر و مهلت عبور و تحویل کالا به گمرک مقصد از مهمترین الزامات ترانزیت خارجی هستند.
عبور داخلی
عبور داخلی رویهای است که در آن کالای گمرکنشده از یک گمرک به گمرک یا مکان تحت نظارت دیگری منتقل میشود تا تشریفات نهایی در مقصد انجام شود.
عبور داخلی ممکن است به درخواست صاحب کالا یا به تصمیم گمرک انجام شود.
قوانین صادرات کالا
صادرات نیز مانند واردات تابع تشریفات و کنترلهای گمرکی است. کالاهای صادراتی باید به گمرک اظهار شوند و مجوزهای لازم را دریافت کنند.
صادرات قطعی
صادرات قطعی رویهای است که کالا برای فروش یا مصرف در خارج از کشور از قلمرو گمرکی خارج میشود و قصد بازگشت آن وجود ندارد.
صادرات موقت
در صادرات موقت، کالا برای مدت مشخص از کشور خارج میشود و باید در مهلت مقرر بازگردد. ارسال تجهیزات برای تعمیر، شرکت در نمایشگاه یا انجام پروژه میتواند تحت این رویه انجام شود.
اگر کالای صادرات موقت در مهلت تعیینشده بازنگردد، تضمین یا تعهد مربوط قابل پیگیری است و در مورد برخی کالاها ممکن است مقررات قاچاق اعمال شود.
بازگشت کالای صادراتی
کالایی که بهصورت موقت صادر شده و بدون تغییر اساسی بازمیگردد، در شرایط مقرر میتواند از حقوق ورودی معاف باشد. هزینه تعمیر، تکمیل یا فرآوری انجامشده در خارج ممکن است مشمول محاسبات جداگانه شود.
قوانین کالای مسافری و مرسولات پستی
کالای همراه مسافر
کالای همراه مسافر باید ماهیت و مقدار غیرتجاری داشته باشد. تشخیص تجاری یا غیرتجاری بودن کالا با گمرک است و صرف استفاده شخصی اعلامشده توسط مسافر، برای غیرتجاری شناخته شدن کالا کافی نیست.
معافیت مسافری، میزان ارزشی و شرایط مشخص دارد و کالاهای ممنوع یا مجاز مشروط خارج از ضوابط، صرفاً به دلیل همراه مسافر بودن قابل ورود نیستند.
مرسولات پستی
مرسولات ورودی و خروجی پستی نیز تحت نظارت گمرک قرار دارند. اطلاعات درجشده در فرمهای پستی، اظهارنامه گمرکی مرسوله محسوب میشود.
مرسولهای که ماهیت تجاری داشته باشد یا نیازمند مجوز باشد، ممکن است تابع تشریفات تجاری یا دریافت مجوزهای تخصصی شود.
کالاهای ممنوع و مجاز مشروط
یکی از مهمترین اقدامات قبل از خرید خارجی، بررسی وضعیت ورود کالا است. ثبت سفارش یا ارسال کالا بدون اطلاع از ممنوعیتها میتواند باعث توقف، مرجوعی یا ضبط محموله شود.
ممنوعیت ورود ممکن است بر اساس دلایل زیر اعمال شود:
- موازین شرعی و قانونی
- مصالح عمومی و امنیت ملی
- حفاظت از سلامت عمومی
- حفاظت از محیطزیست
- حمایت از تولید داخلی
- کنترل ارزی و تجاری
- مقررات فنی، استاندارد یا قرنطینهای
وضعیت مجاز، مشروط یا ممنوع بودن کالا ممکن است تغییر کند. بنابراین لازم است پیش از ثبت سفارش و حمل، آخرین مقررات، کتاب مقررات صادرات و واردات و بخشنامههای مرتبط بررسی شود.
معافیتهای گمرکی
برخی کالاها و اشخاص، با رعایت شرایط قانونی، ممکن است از تمام یا بخشی از حقوق ورودی معاف باشند. معافیت گمرکی به معنای حذف تمام تشریفات نیست؛ کالا همچنان باید اظهار و کنترل شود.
موارد معافیت ممکن است شامل موضوعات زیر باشد:
- کالاهای مورد استفاده نمایندگیهای سیاسی و کنسولی
- برخی لوازم و اثاثیه شخصی
- کالاهای همراه مسافر در سقف قانونی
- برخی تجهیزات و ماشینآلات تولیدی دارای مجوز
- کالاهای بازگشتی واجد شرایط
- نمونههای تجاری فاقد ارزش قابل توجه
- کالاهای اهدایی در موارد تعیینشده قانونی
- کالاهای مربوط به پروژهها یا دستگاههای خاص طبق قوانین مربوط
نکته: برخورداری از معافیت نیازمند وجود نص قانونی و ارائه مدارک لازم است. نمیتوان صرفاً بر اساس نوع مصرف کالا، ادعای معافیت کرد.
تخلفات و قاچاق گمرکی
هر اشتباه در اظهارنامه الزاماً قاچاق محسوب نمیشود. قانون میان اشتباه قابل اصلاح، تخلف گمرکی و رفتار مشمول قاچاق تفاوت قائل است.
نمونههایی از تخلفات گمرکی
- اظهار نادرست نوع یا مشخصات کالا
- اظهار نادرست تعداد، وزن یا ارزش
- انتخاب تعرفه نادرست
- ارائه اسناد ناقص یا مغایر
- عدم رعایت مهلت رویههای موقت
- مغایرت در محمولههای عبوری
چه مواردی ممکن است قاچاق گمرکی محسوب شود؟
مصادیق قاچاق بر اساس قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و مقررات گمرکی تعیین میشوند. مواردی مانند خارج کردن کالای گمرکنشده بدون انجام تشریفات، تعویض یا دخلوتصرف غیرمجاز در کالای عبوری، ارائه اسناد خلاف واقع در شرایط خاص یا عدم تحویل کالا در رویههای تعهدی ممکن است آثار قاچاق داشته باشند.
تشخیص نهایی قاچاق نیازمند بررسی دقیق اسناد، نوع کالا، رفتار انجامشده، مقررات زمان وقوع و نظر مراجع صلاحیتدار است.
رسیدگی به اختلافات گمرکی
میان صاحب کالا و گمرک ممکن است درباره موضوعاتی مانند تعرفه، ارزش، جریمه، معافیت، مبدأ، نوع کالا یا میزان حقوق ورودی اختلاف ایجاد شود.
بخشی از این اختلافات ابتدا در گمرک اجرایی بررسی میشوند و در صورت حل نشدن، میتوانند در مراجع تخصصی رسیدگی به اختلافات گمرکی مطرح شوند.
مهمترین موضوعات اختلافات گمرکی
- اختلاف در شماره تعرفه کالا
- اختلاف در ارزش گمرکی
- اختلاف درباره شمول معافیت
- اختلاف درباره میزان حقوق ورودی
- اختلاف در تشخیص نوع یا ماهیت کالا
- اختلاف درباره جریمههای گمرکی
چگونه احتمال اختلاف گمرکی را کاهش دهیم؟
- پیش از خرید، تعرفه و شرایط ورود کالا را بررسی کنید.
- شرح فنی، کاتالوگ و مدل دقیق کالا را از فروشنده دریافت کنید.
- ارزش واقعی معامله را در اسناد درج کنید.
- پیش از حمل، مجوزهای لازم را مشخص کنید.
- میان اطلاعات فاکتور، پکینگ لیست، بارنامه و ثبت سفارش هماهنگی ایجاد کنید.
- از مشاوره متخصصان ترخیص و امور گمرکی استفاده کنید.
نکات مهم قوانین گمرک برای واردکنندگان
- قبل از پرداخت وجه، وضعیت قانونی ورود کالا را بررسی کنید.
- شماره تعرفه را فقط بر اساس نام عمومی کالا انتخاب نکنید.
- مدل، جنس، کاربرد و مشخصات فنی کالا در تعرفه مؤثر است.
- پیش از حمل، مجوزهای استاندارد، بهداشت، قرنطینه یا سایر دستگاهها را بررسی کنید.
- اطلاعات تمام اسناد تجاری و حمل باید با یکدیگر هماهنگ باشند.
- پس از ورود کالا، مهلت توقف و تاریخ متروکه شدن را جدی بگیرید.
- در صورت اختلاف، پیش از پذیرش یا پرداخت جریمه، مستندات قانونی را بررسی کنید.
- بخشنامههای جدید ممکن است شرایط ورود کالا را تغییر دهند.
برای ترخیص کالا به مشاوره تخصصی نیاز دارید؟
اگر درباره تعرفه، ارزشگذاری، مجوزهای واردات، ثبت سفارش یا ترخیص کالای خود سؤال دارید، میتوانید پیش از انجام هر اقدامی از مشاوره کارشناسان راهکار تجارت استفاده کنید.
بررسی دقیق اسناد پیش از ورود کالا، هزینه و ریسک ترخیص را کاهش میدهد.
شماره تماس: 02128111121
