در حوزه تجارت بینالملل و تشریفات گمرکی، اسناد متعددی برای ترخیص کالا مورد استفاده قرار میگیرند که هر یک بسته به نوع کالا، ارزش و هدف واردات، کاربرد متفاوتی دارند. در کنار اسنادی نظیر اظهارنامه گمرکی که برای ترخیص کالاهای تجاری با حجم و ارزش بالا تنظیم میشوند، سازوکاری تسهیلگر برای ترخیص برخی اقلام خاص و غیرتجاری به نام «پته گمرکی» پیشبنی شده است. این سند، در مقابل «پته سبز» که به رویههای ترخیص سریع و مبتنی بر حداقل کنترلهای گمرکی اشاره دارد، یک مجوز موردی برای ترخیص دستهای خاص از کالاها به شمار میرود.
پته گمرکی چیست و چه اقلامی را شامل میشود؟
پته گمرکی (Customs Permit) در واقع مجوز صادره از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران است که به منظور ترخیص کالاهای مسافری، هدایا و سوغات، نمونههای تجاری به تشخیص گمرک و همچنین کالاهای مشمول بندهای (الف)، (ح)، (خ)، (د)، (ص) و (ع) ماده (119) قانون امور گمرکی صادر میگردد.
ویژگی بارز پته گمرکی، عدم نیاز به تنظیم اظهارنامه گمرکی و ارائه کارت بازرگانی برای ترخیص کالاهای مشمول آن است که فرایند را برای صاحبان این نوع کالاها به مراتب سادهتر و سریعتر میسازد.
چه کالاهایی را میتوان با استفاده از پته گمرکی ترخیص کرد؟
- کالاهای شخصی مسافران که به همراه خود وارد کشور میکنند.
- هدایا و سوغاتی که از خارج از کشور برای افراد مقیم ایران ارسال میگردد.
- نمونههای تجاری که به منظور بازاریابی و معرفی محصولات وارد میشوند (به تشخیص گمرک).
- کالاهای خاص مندرج در بندهای مشخصی از ماده (119) قانون امور گمرکی (نظیر ابزار و لوازم شخصی هنرمندان و ورزشکاران، لوازم امدادی و عامالمنفعه).
مدارک مورد نیاز برای اخذ پته گمرکی
بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، مدارک مورد نیاز برای صدور پته گمرکی به شرح زیر است:
مستندات لازم: این مورد به نوع و ماهیت کالای مورد ترخیص بستگی دارد و میتواند شامل فاکتور خرید، لیست بستهبندی و سایر اسناد مرتبط باشد.
قبض انبار: سندی که پس از ورود کالا به گمرک و نگهداری آن در انبار صادر میگردد.
استعلامات مربوطه: در صورت نیاز، گمرک ممکن است استعلاماتی را از سایر سازمانهای ذیربط درخواست نماید.
اخذ مجوزهای رسمی حسب مورد: بسته به نوع کالا، ممکن است اخذ مجوزهایی از سازمانهای دیگر (مانند سازمان استاندارد، وزارت بهداشت و غیره) الزامی باشد.
پروانه بهرهبرداری (در موارد خاص): برای برخی کالاهای مرتبط با واحدهای تولیدی.
مراحل صدور پته گمرکی
فرایند صدور پته گمرکی مطابق با اطلاعات ارائه شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
- ورود کالا به گمرک مقصد.
- صدور قبض انبار: پس از ورود کالا، قبض انبار توسط گمرک صادر میگردد.
- ارائه درخواست: صاحب کالا یا نماینده قانونی او، درخواست خود را جهت اظهار کالا با پته به رئیس سرویس یا معاون فنی گمرک ارائه میدهد.
- کارشناسی و ارزیابی اولیه کالا: کارشناسان گمرک، ارزیابی اولیه کالا را انجام میدهند.
- تایید غیرتجاری بودن (در صورت لزوم): چنانچه کالا غیرتجاری تشخیص داده شود، تایید و مجوز موردی به صورت سیستمی صادر میگردد؛ در غیر این صورت، کالا جهت اظهار واردات قطعی هدایت میشود.
- اظهار کالا تحت رویه واردات پته: صاحب کالا، اظهارنامه مربوط به رویه واردات پته را تنظیم مینماید.
- کنترل اسناد، ارزش و نوع کالا، ارزیابی و اخذ مجوزها، پرداخت حقوق ورودی و صدور سند ترخیص: در این مرحله، اسناد، ارزش و نوع کالا توسط گمرک کنترل شده، ارزیابی نهایی صورت گرفته، مجوزهای احتمالی اخذ و پس از پرداخت حقوق ورودی، سند ترخیص صادر میگردد.
- اعلام بار و صدور حواله بارگیری: صاحب کالا، اعلام بار نموده و حواله بارگیری صادر میشود. شماره سفر و مقصد تعیین میگردد.
- مراجعه به گارد جهت ثبت ورود و اعلام مسیر: مراجعه به گارد گمرک جهت ثبت ورود وسیله حمل و اعلام مسیر بارگیری.
- ورود وسیله حمل، بارگیری و توزین کالا: وسیله حمل وارد شده و عملیات بارگیری و توزین کالا انجام میپذیرد.
- بارگیری و صدور بیجک الکترونیکی: پس از بارگیری، بیجک الکترونیکی صادر و وسیله حمل جهت توزین و خروج هدایت میشود.
- مراجعه به گارد و دریافت تایید بیجک و خروج از گمرک: مراجعه نهایی به گارد گمرک جهت دریافت تایید بیجک و خروج کالا از محوطه گمرک.
- پایان: خروج کالا از گمرک و پایان فرآیند صدور پته گمرکی.
سامانه ثبت پته گمرکی و شماره پته
در حال حاضر، سامانه یکپارچهای تحت عنوان “سامانه ثبت پته گمرکی” به طور مستقل و متمرکز برای ثبت و پیگیری پتههای گمرکی وجود ندارد. فرآیندها و رویههای مربوط به صدور پته گمرکی، از طریق سامانههای جامع گمرکی و پورتال خدمات الکترونیک گمرک جمهوری اسلامی ایران (EPL) انجام میپذیرد.
شماره پته گمرکی، یک کد رهگیری منحصربهفرد است که پس از صدور پته برای هر محموله اختصاص داده میشود. این شماره، از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا به وسیله آن میتوان وضعیت ترخیص کالا را پیگیری نموده و در مراحل بعدی حمل و نقل و تحویل کالا از آن استفاده نمود. نگهداری و ثبت دقیق شماره پته گمرکی برای صاحب کالا و نماینده قانونی او ضروری است.
